Cách tránh bị đội giá, phát sinh khi làm nội thất

Trả lời nhanh: Muốn tránh bị đội giá, phát sinh khi làm nội thất, anh chị cần làm bốn việc ngay từ đầu: (1) yêu cầu báo giá bóc tách đầy đủ từng hạng mục kèm đơn vị tính và đơn giá; (2) chốt rõ chủng loại vật liệu — tên hãng, mã màu, loại cốt, bề mặt phủ, thương hiệu phụ kiện; (3) ký hợp đồng rõ ràng ràng buộc mọi phát sinh phải duyệt bằng văn bản trước khi làm; (4) nghiệm thu theo giai đoạn chứ không dồn đến cuối. Phần lớn các vụ đội giá không đến từ thị trường tăng giá, mà đến từ báo giá ban đầu bóc tách thiếu để con số tổng trông rẻ. Bài viết này nói thẳng từng cách phòng tránh, từ kinh nghiệm sản xuất tại xưởng S-HOME ở Thạch Thất.

Bảng bóc tách báo giá chi tiết từng hạng mục là lá chắn đầu tiên chống đội giá — S-HOME ghi rõ chủng loại cốt, bề mặt và phụ kiện cho từng dòng.

1. Vì sao làm nội thất hay bị đội giá, phát sinh

Trước khi nói cách tránh, anh chị cần hiểu gốc rễ vì sao chuyện đội giá xảy ra phổ biến. Phần lớn các vụ phát sinh ngoài dự kiến không đến từ thị trường tăng giá, mà đến từ cách báo giá ban đầu được lập ra. Khi nhiều đơn vị cạnh tranh nhau bằng con số tổng, có một mẹo quen thuộc: rút bớt hạng mục, ghi vật liệu mập mờ, gộp mọi thứ thành một con số tròn cho cả căn để tổng tiền trông rẻ hơn đối thủ. Khách thấy rẻ thì ký. Vào thi công, những phần bị bỏ sót và vật liệu ghi không rõ mới lần lượt được tính thêm.

Có bốn nguồn phát sinh hay gặp nhất. Một là thiếu hạng mục: báo giá chỉ liệt kê phần "nhìn thấy" như cánh tủ, mặt bếp, mà bỏ qua phần khuất — hậu tủ, đáy ngăn, nóc tủ kịch trần, tủ kỹ thuật, đợt kệ phụ. Hai là vật liệu mập mờ: chỉ ghi "gỗ công nghiệp" mà không nói loại cốt nào, có chống ẩm không, bề mặt phủ gì — đến khi làm thì dùng loại rẻ, hoặc đề nghị nâng cấp và tính thêm. Ba là khối lượng không chốt: báo giá theo ước lượng tròn, thi công thực tế đo lại ra nhiều hơn. Bốn là thay đổi giữa chừng không được kiểm soát bằng văn bản. Hiểu bốn nguồn này, anh chị sẽ thấy bốn cách phòng tránh bên dưới đánh trúng từng nguồn một.

2. Cách 1 — Yêu cầu báo giá bóc tách đầy đủ từng hạng mục

Đây là lá chắn quan trọng nhất. Một bảng bóc tách đầy đủ phải tách từng hạng mục thành từng dòng riêng, mỗi dòng có: tên hạng mục, đơn vị tính (mét dài tủ bếp/tủ áo, mét vuông trần thạch cao hay vách ốp, cái, bộ), khối lượng, đơn giá và thành tiền. Khi mọi thứ được tách dòng như vậy, đơn vị thi công gần như không thể "quên" hạng mục nào — vì cái gì không có trong bảng thì sau này muốn tính thêm phải giải thích.

Cách kiểm tra thực tế: anh chị cầm bảng báo giá đi từng phòng trong nhà và đối chiếu. Phòng ngủ có tủ áo, giường, táp, kệ — phần khuất như hậu tủ, đáy ngăn, nóc tủ kịch trần đã có dòng riêng chưa? Bếp có tủ trên, tủ dưới, mặt đá, kính ốp, phụ kiện — từng món có đơn giá riêng chưa? Nếu cả căn chỉ gói gọn trong vài con số tròn, đó là dấu hiệu cần hỏi lại. Anh chị tham khảo thêm cách đọc và cấu trúc một bảng giá chuẩn ở bài báo giá thiết kế thi công nội thất để biết một báo giá minh bạch trông như thế nào.

Một lưu ý khi so sánh nhiều báo giá: chỉ so được khi cùng một mặt bằng vật liệu và khối lượng. Báo giá A rẻ hơn báo giá B chưa chắc đã lợi nếu A dùng cốt thường còn B dùng cốt lõi xanh chống ẩm, hoặc A thiếu vài hạng mục mà B có. Hãy đưa cùng một bản bóc tách khối lượng cho các đơn vị cùng báo, khi đó con số mới so sánh được.

3. Cách 2 — Chốt rõ chủng loại vật liệu, không để mập mờ

Vật liệu là chỗ "co giãn giá" nhiều nhất, vì khi đã lên màu phủ thì nhìn ngoài rất khó phân biệt loại nào với loại nào. Báo giá ghi chung chung "gỗ công nghiệp" là để ngỏ cửa cho cả việc dùng loại rẻ lẫn việc tính thêm khi nâng cấp. Anh chị cần yêu cầu mỗi hạng mục ghi rõ những thông tin sau:

Để chốt vật liệu cho đúng, anh chị nên hiểu sơ về các loại cốt và bề mặt. Tham khảo bài so sánh gỗ công nghiệp và gỗ tự nhiên để biết khoản nào nên đầu tư, khoản nào tiết kiệm được; và bài phân biệt Acrylic, Laminate, Melamine, Veneer để chọn đúng bề mặt cho từng vị trí. Khi đã chốt vật liệu vào bảng bóc tách, đơn vị thi công không còn không gian để "co giãn" giá ngầm.

4. Cách 3 — Hợp đồng rõ ràng, ràng buộc phát sinh bằng văn bản

Báo giá đẹp đến mấy mà hợp đồng lỏng thì vẫn dễ đội giá. Hợp đồng là nơi biến lời hứa thành ràng buộc. Vài điều khoản anh chị nên kiểm tra kỹ trước khi ký:

Điều khoản về phát sinh. Đây là điều khoản chống đội giá quan trọng nhất: hợp đồng phải quy định rõ mọi thay đổi, bổ sung phát sinh đều phải được hai bên thống nhất bằng văn bản và có báo giá bổ sung trước khi thi công. Có điều khoản này, đơn vị thi công không thể tự ý làm thêm rồi tính tiền sau, còn anh chị cũng chủ động được khi muốn thay đổi. Bảng vật liệu đính kèm. Bản bóc tách chốt vật liệu ở cách 2 phải là phụ lục không thể tách rời của hợp đồng, không phải tờ rời. Tiến độ và mốc thanh toán. Ghi rõ thời gian từng giai đoạn và thanh toán theo nghiệm thu, tránh tình trạng nhận tiền xong chậm trễ. Bảo hành. Ghi rõ thời gian và phạm vi — S-HOME làm bảo hành + bảo trì 6 năm cho đồ gỗ sản xuất tại xưởng, và việc này phải nằm trong hợp đồng chứ không chỉ nói miệng.

Anh chị xem chi tiết những điều khoản cần soi kỹ ở bài hợp đồng thi công nội thất cần lưu ý. Hợp đồng chặt không phải để gây khó, mà để hai bên cùng yên tâm: anh chị biết rõ phải trả bao nhiêu, đơn vị thi công biết rõ phải làm những gì.

5. Cách 4 — Nghiệm thu theo giai đoạn, không dồn đến cuối

Sai lầm thường gặp là để mọi việc chạy đến cuối mới kiểm tra một lượt. Lúc đó nếu phát hiện sai vật liệu, thiếu hạng mục hay làm không đúng bản vẽ thì rất khó sửa, dễ phải chấp nhận hoặc cãi vã chuyện tiền. Nghiệm thu theo giai đoạn giúp bắt lỗi sớm, khi còn dễ điều chỉnh và chưa phát sinh chi phí lớn.

Các mốc nghiệm thu nên có: nghiệm thu ván trước khi cắt — kiểm tra cốt, mã màu, loại lõi đúng như hợp đồng (đơn vị có xưởng riêng như S-HOME luôn sẵn sàng đón khách lên xưởng Thạch Thất xem ván trước khi lên máy); nghiệm thu khi lắp đặt tại công trình — kiểm tra kích thước, độ phẳng, khe hở, dán cạnh kín; nghiệm thu phụ kiện — đúng thương hiệu đã chốt, vận hành êm; nghiệm thu tổng thể trước bàn giao. Mỗi mốc nên có biên bản, và mốc thanh toán nên gắn với mốc nghiệm thu. Để không bỏ sót, anh chị dùng bài checklist nghiệm thu nội thất làm cơ sở kiểm tra từng hạng mục.

Nghiệm thu theo từng giai đoạn — từ ván trước khi cắt đến lắp đặt tại công trình — giúp bắt lỗi sớm, khi chi phí điều chỉnh còn nhỏ.

6. Phát sinh nào hợp lý, phát sinh nào là bẫy

Cần nói công bằng: không phải phát sinh nào cũng là làm ăn thiếu minh bạch. Có những phát sinh hoàn toàn hợp lý, và anh chị nên phân biệt để không nghi oan cũng như không bị lợi dụng.

Phát sinh hợp lý là khi anh chị chủ động đổi thiết kế sau khi đã ký, nâng cấp vật liệu lên loại đắt hơn, thêm hạng mục mới, hoặc khi hiện trạng công trình khác bản vẽ do nguyên nhân khách quan (tường lệch, trần thấp hơn dự kiến). Những trường hợp này phát sinh chi phí là đúng — điều kiện là phải được báo giá bổ sung bằng văn bản và anh chị duyệt trước khi làm.

Phát sinh là bẫy là phần đáng lẽ phải nằm trong báo giá gốc nhưng bị cố tình bỏ ra để hạ tổng tiền: hậu tủ, đáy ngăn, nóc tủ kịch trần "quên" không báo; vật liệu ghi chung chung rồi tính thêm khi "nâng cấp" lên đúng loại mà lẽ ra phải dùng; khối lượng báo thiếu rồi đo lại tính thêm. Ranh giới để phân biệt rất rõ: nếu bốn cách ở trên được làm tử tế — bóc tách đủ, chốt vật liệu, hợp đồng chặt, nghiệm thu từng mốc — thì gần như chỉ còn lại phát sinh hợp lý do chính anh chị chủ động. Đây cũng là một lý do nhiều người chọn làm trọn gói một đầu mối thay vì tách lẻ: một đơn vị chịu trách nhiệm toàn bộ thì không có khe hở giữa các nhà thầu để đổ lỗi và phát sinh.

7. Checklist tự kiểm trước khi ký hợp đồng nội thất

Gói lại thành danh sách anh chị có thể cầm đi đối chiếu với bất kỳ đơn vị nào trước khi đặt bút ký:

Về báo giá: mỗi hạng mục có dòng riêng, có đơn vị tính, đơn giá, thành tiền; phần khuất (hậu tủ, đáy ngăn, nóc tủ kịch trần, tủ kỹ thuật) đã được liệt kê; khối lượng dựa trên bản vẽ chứ không ước lượng tròn. Về vật liệu: từng hạng mục ghi rõ tên hãng, mã ván, loại cốt (thường/lõi xanh), bề mặt phủ, mã màu, thương hiệu phụ kiện; khu ẩm dùng cốt chống ẩm. Về hợp đồng: có điều khoản phát sinh phải duyệt bằng văn bản trước khi làm; bảng vật liệu là phụ lục đính kèm; tiến độ và mốc thanh toán gắn với nghiệm thu; bảo hành ghi rõ thời gian và phạm vi. Về nghiệm thu: có các mốc nghiệm thu theo giai đoạn, có biên bản, được mời xem ván trước khi cắt.

Làm đủ checklist này, anh chị đã chặn gần hết các đường đội giá phổ biến. Để hiểu thêm những điểm dễ vấp khác trong quá trình thi công, anh chị đọc bài các lỗi thường gặp khi làm nội thất — biết trước để tránh, vì phòng tránh bao giờ cũng rẻ hơn sửa.

Câu hỏi thường gặp